امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند : هر « 1 » دروغى صاحبش را در قيامت بازخواست « 2 » خواهند نمود مگر در سه چيز : مردى كه در جنگ به دروغ فريب « 3 » دشمن داده باشد ، اين قسم دروغى « 4 » گناهى « 5 » ندارد . و ديگر مردى كه اصلاح ميان دو كس نموده باشد و به هريك سخنى نقيضِ آنچه به ديگرى گفته بگويد و قصدش از اين اصلاح باشد . يا مردى كه به عيال خود وعده نموده باشد و ارادهء وفا به آن نداشته باشد « 6 » . و اين حديث از حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله نيز وارد شده . و نيز در خبر وارد شده كه : در « 7 » توريه - كه عبارت است از پنهان ساختن چيزى در خاطر و اظهار غير آن نمودن - وسعتى حاصل است كه احتياج به دروغ گفتن نيست « 8 » . و اين در مقامى است كه مضطر به توريه شوند . و حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله فرمودند : هركه پردهء حيا را از روى خود بيفكند غيبت او جايز است « 9 » . و فرمودند كه : غيبت فاسق حرام نيست « 10 » - « 11 » . و فرمودند كه : هركه را اداى قرض ميسّر باشد و به تعويق اندازد [ m . b 35 ] حلال است عِرض او را بردن و او را عقوبت نمودن « 12 » . و نيز فرمودند : صاحب حقّ را مىرسد كه اظهار كند عيب كسى را كه بر او حقّ دارد « 13 » .

--> ( 1 ) . در m « به هر » هم خوانده مىشود . ( 2 ) . a s - خواست . ( 3 ) . a s + به . ( 4 ) . دروغى / s a دروغ . ( 5 ) . گناهى / a گناه . ( 6 ) . الكافي 2 : 342 ح 18 . مشكاة الأنوار : 309 . ( 7 ) . a s - كه در . ( 8 ) . الفائق 2 : 354 . ( 9 ) . تحف العقول : 46 . الاختصاص : 242 به نقل از امام رضا عليه السلام . مشكاة الأنوار : 412 . ( 10 ) . s - و فرمودند كه . . . نيست . ( 11 ) . مجمع الزوائد 1 : 149 . ( 12 ) . أمالي الطوسي : 520 ح 53 . صحيح البخاري 3 : 85 . مسند أحمد 4 : 222 . ( 13 ) . مجمع الزوائد 4 : 137 .